Gagnaverin hafa sett sterkan svip á fjárfestingu, viðskiptajöfnuð og útflutning, og á fyrri helmingi ársins stóðu þau undir öllum vexti útflutningstekna. Fyrst kemur innfluttur búnaður og svo tekjur, en þar sem þau eru að mestu í erlendri eigu skila þau minna til landsmanna en stóru tölurnar gefa til kynna. Undir sveiflunum er hægur vöxtur.
Lesa greininguGreining Íslandsbanka spáir fyrir um þróun efnahagsmála árin 2026-2028
Lesa þjóðhagsspáFramboð íbúða til sölu hefur aukist og samningsstaða kaupenda styrkst samhliða minni umsvifum á fasteignamarkaði. Hæg sala og uppsöfnun óseldra íbúða setja þó þrýsting á byggingaraðila og nú sjást skýr merki um samdrátt í uppbyggingu. Við spáum því að raunverð íbúða lækki áfram í ár og á næsta ári en að markaðurinn taki við sér þegar vextir lækka.
Lesa greininguVerðbólga verður áfram þrálát út árið og þróun olíuverðs skapar nokkra óvissu um skammtímahorfurnar. Eftir áramót eru hins vegar horfur á að verðbólga hjaðni hraðar og nálgist efri vikmörk verðbólgumarkmiðsins á næsta ári.
Gagnaverin hafa sett sterkan svip á fjárfestingu, viðskiptajöfnuð og útflutning, og á fyrri helmingi ársins stóðu þau undir öllum vexti útflutningstekna. Fyrst kemur innfluttur búnaður og svo tekjur, en þar sem þau eru að mestu í erlendri eigu skila þau minna til landsmanna en stóru tölurnar gefa til kynna. Undir sveiflunum er hægur vöxtur.
Kortavelta stóð í stað að raunvirði í september og dróst saman á þriðja ársfjórðungi, í fyrsta sinn síðan undir lok árs 2023. Væntingar heimila eru jafnframt aftur komnar í lággildi, þótt áform um stórkaup haldi nánast velli. Þróunin rímar við hægari vöxt einkaneyslu, en við gerum ráð fyrir að hún nái vopnum sínum á ný á næstu árum.
Verðbólga verður áfram þrálát út árið og þróun olíuverðs skapar nokkra óvissu um skammtímahorfurnar. Eftir áramót eru hins vegar horfur á hraðari hjöðnun og að verðbólga nálgist efri vikmörk verðbólgumarkmiðsins á næsta ári.
Framboð íbúða til sölu hefur aukist og samningsstaða kaupenda styrkst samhliða minni umsvifum á fasteignamarkaði. Hæg sala og uppsöfnun óseldra íbúða setja þó þrýsting á byggingaraðila og nú sjást skýr merki um samdrátt í uppbyggingu. Við spáum því að raunverð íbúða lækki áfram í ár og á næsta ári en að markaðurinn taki við sér þegar vextir lækka.
Greining Íslandsbanka spáir fyrir um þróun efnahagsmála árin 2026-2028
Ársverðbólga mælist 5,9% í september og hefur ekki mælst meiri síðan í ágúst 2024. Hækkun eldsneytisverðs, sem má að mestu rekja til loka tímabundinnar lækkunar virðisaukaskatts, vó þyngst til hækkunar en árstíðabundin lækkun flugfargjalda vó á móti. Útlit er fyrir að verðbólga haldist á svipuðum slóðum út árið en taki að hjaðna á fyrstu mánuðum næsta árs.
Hækkun olíuverðs á undanförnum vikum hefur breytt skammtímahorfum verðbólgunnar til verri vegar. Að okkar mati eru þó horfur til lengri tíma að mestu óbreyttar og gerum við ráð fyrir hægri hjöðnun verðbólgu á síðustu mánuðum ársins.
Kortavelta dróst saman að raunvirði í ágúst milli ára og hefur samdrátturinn ekki mælst meiri í tæp 3 ár. Það vekur sérstaka athygli að velta erlendis gefur nú eftir í fyrsta sinn í rúm tvö ár, en hún hefur verið helsti drifkraftur í vexti kortaveltunnar á þeim tíma. Þróunin styður þá mynd að þróttur einkaneyslu fari áfram minnkandi.
Væntingar heimila tóku talsverðan kipp í ágúst eftir að hafa mælst í mjög lágum gildum undanfarna mánuði. Þrátt fyrir hækkunina eru fleiri landsmenn enn svartsýnir en bjartsýnir á stöðu og horfur í efnahagsmálum.
Verðbólga í ágúst er sú mesta í tvö ár og mælist langt yfir 4,7% forsenduákvæði kjarasamninga. Áhrif sólmyrkvans á vísitöluna reyndust takmörkuð en reiknuð húsaleiga, útsölulok og hækkun háskólagjalda vógu þungt í mánuðinum. Verðbólga mun haldist á svipuðum slóðum út árið áður en hún tekur að hjaðna hægt og bítandi í byrjun næsta árs.
Laun hækka nú hægar en nokkru sinni frá árinu 2020 og atvinnuleysi hefur á móti aukist jafnt og þétt. Staðan á vinnumarkaði er því verulega breytt frá því langtímakjarasamningar voru undirritaðir. Það setur trúlega mark sitt á endurskoðun samninganna vegna forsenduákvæðis þeirra í haust.
Kortavelta jókst lítillega að raunvirði í júlí miðað við sama mánuð í fyrra. Undanfarið hefur hægt á raunvexti kortaveltu, sem bendir til þess að þróttur einkaneyslu sé minni en áður. Sú þróun rímar við vísbendingar um vaxandi slaka í hagkerfinu.
Við spáum því að verðbólga aukist í 5,6% í ágúst og því virðist nokkuð ljóst að forsenduákvæði kjarasamninga mun virkjast. Vísbendingar eru um að sólmyrkvinn hafi tímabundið ýtt undir verðhækkanir í sumum liðum ferðaþjónustu, þótt áhrifin virðist takmörkuð. Horfur eru á að verðbólga verði áfram veruleg fram eftir haustinu.
Dregið hefur úr hækkunum á leigumarkaði og fylgir leiguverð nú verðlags- og launaþróun mun nánar en áður, eftir að hafa hlaupið langt fram úr hvoru tveggja á árunum 2023 og 2024. Eftirspurn hefur gefið eftir og hægt hefur á fjölgun nýrra leigusamninga.
Ársverðbólga mælist 5,3% í júlí. Hækkun flugverðs og reiknaðrar húsaleigu vó þyngst til hækkunar en sumarútsölur vógu til lækkunar á móti. Útlit er fyrir að verðbólga aukist á ný næstu mánuði og mælist talsvert yfir forsenduákvæði kjarasamninga í ágúst.
Spáin gerir ráð fyrir að ársverðbólga standi óhögguð í júlí. Útlit er fyrir að verðbólga aukist á ný næstu mánuði og mælist vel yfir forsenduákvæði kjarasamninga í ágúst. Verðbólgutölur í júlí verða jafnframt síðasta verðbólgumælingin áður en Peningastefnunefnd Seðlabankans kemur saman um miðjan ágúst.
Væntingavísitala Gallup mælist áfram í mjög lágum gildum og hefur verið undir 100 stiga jafnvægisgildinu í tólf mánuði samfleytt. Þrátt fyrir það hefur stórkaupavísitalan hækkað tvo ársfjórðunga í röð, sem bendir til þess að heimilin séu þrátt fyrir allt reiðubúin að ráðast í stærri fjárfestingar.
Ársverðbólga mælist 5,2% í júní og hefur verið yfir 5% frá áramótum. Hækkun flugverðs hafði mest áhrif á mælinguna. Útlit er fyrir að verðbólga verði áfram þrálát og mælist yfir forsenduákvæði kjarasamninga í ágúst.
Íbúðamarkaður hefur kólnað talsvert og raunverð íbúða lækkað síðan í ágúst í fyrra. Markaðurinn er þó ekki botnfrosinn og viðskipti eru enn til staðar. Í raun má að einhverju leyti skipta markaðnum í tvennt: nýbyggingar og eldri eignir. Útlit er fyrir rólegan markað næstu misseri og gerum við ráð fyrir áframhaldandi lækkun raunverðs á þessu ári.
Miðasölutekjur hafa hækkað um rúmlega 200% milli tímabila.
Ársverðbólga heldur áfram að hjaðna lítillega ef spáin rætist. Ef horft er til næstu mánaða mun verðbólga mælast yfir forsenduákvæði kjarasamninga í ágústmælingunni. Til lengri tíma litið er ekki útlit fyrir að verðbólga mælist við markmið á næstu árum.
Hlutfall fyrstu kaupenda hefur haldið velli undanfarin misseri, en þeir hafa í auknum mæli þurft að aðlaga kaup sín breyttum aðstæðum. Verðbil milli fyrstu kaupenda og annarra kaupenda hefur víkkað á sama tíma og veðsetningarhlutfall fyrstu kaupenda hefur hækkað.